Sâo Paulo (3): Da Feira e como a cada quen lle vai nela

Esperto tantas veces que non teño claro se durmín. Na ventá éncheme de curiosidade a cidade agochada trala borralla e maila néboa, ampliada no espello que fai lupa, o tránsito inesgotable de veículos pola Marginal. Baixo para almorzar e acudir á inauguración da Feira: o acto, unha letanía de nomes de editores que nin sequera admite resposta rutineira como o santísimo rosario, é tan aburrido que por unanimidade os escritores invitados polo ministerio de cultura abandonamos pronto.


Fálase de que hai que esperar ás doce ou á unha, pero sospeito que ninguén sabe a qué hora aparecerán os mandamáis para a inauguración do stand ministerial, atrapados como están na letanía do Salâo de Ideias. Aproveito os retrasos ou as imprecisións horarias para fozar polos andeis do rojigualdo pavillón e saco fotos, cómo non, dos meus libros, coa excusa de mandarllas a estaleiristas e xeralistas. Destaca no stand, por riba de calquera outra consideración de comodidade, eficiencia ou, por suposto, estética, a cualidade das cores que fixo que fosen as elixidas para a bandeira: vese dende ben lonxe. Descubro a sección da Asociación Galega de Editores, a única representada, e coñezo á xente que o xestiona. Coñezo a Leopoldo, profesor de galego na Universidade de Sâo Paulo, que me invita a ir falar cos alunos e acepto. Falo con Madrid, que rosma e fuma sen deixar de caerme ben, e cando me decido a alonxarme poucos pasos do lugar de reunión recibo o primeiro paquete publicitario na Bienal: unha empregada da Federación Espírita Brasileira entrégame folletos sobre o aborto (nâo!), o suicidio (nâo!), a eutanasia (nâo!), as drogas (nâo!), a violencia (nâo!), a familia e a construción da paz e o ben. En ningún momento vexo escrita a palabra igualdade; fraternidade si, libertade tamén, pero un trípode ten que sustentarse en tres patas; para os pobres (de peto ou espíritu) suxírese a resignación e o perdón dos pecados alleos (avaricia, por exemplo). Achegárame ó stand atraído por grandes fotos de Chico Xavier, a quen se cita en “Nunca Durmo, de Erik Cachuzo”, logo publicada por Estaleiro Editora coma “Insomnio”; a cita non era para ben, creo lembrar. Sorpréndeme a cantidade de librerías destinadas á Biblia, ó espiritual e a autoaxuda no primeiro dos longuísimos corredores que atraveso (a sensación repítese nos máis dos máis aínda que eu non o saiba), pero Bia Goldoni, experta en Valle-Inclán á que coñecín hai quince anos en Compostela, explicamo moi ben cando lle pregunto o porqué: “para vivir aquí é necesario”.


De volta no stand, Madrid segue fumando, xa sentado no borde do establecemento contiguo, dunha librería xaponesa (en Sâo Paulo está a colonia xaponesa máis numerosa fóra do Xapón e este ano celebra o seu centenario), e decídome a lle facer compañía. Pronto aparece unha morea de fotógrafos, impresionante, e no medio o Ministro de Cultura. Cando, ó pouco, chega o gobernador do Estado de Säo Paulo, a intensidade dos flashes e o número de cámaras multiplícase por bastante máis de dous, vese que xoga na casa. Como son novato nestas cousas fálolle a quen queda ó meu carón, creo que é Leopoldo, do duro que ten que ser levar a vida de Ana Obregón. Coma por milagro, inmediatamente, aparecen o viño e os pinchos. Sospeito que é unha táctica para que nos aledemos de xeito inconsciente cando un cargo público se achega a nós. Despois, os protocolarios saúdos e fotos que xustifican a viaxe. En toda a semana que boto en Sâo Paulo, a inauguración da Bienal é a única noticia que atopo pola prensa do Estado. Alá, dos actos nos que participamos os autores españois non atopo máis que a referencia na axenda dos xornais. Explícase así (entre outros motivos que por orgullo prefiro non citar) o escasísimo público en tódolos encontros de escritores. Algún deles consólame dicindo que o importante é que nos coñezamos. Calo a resposta de que, por coñecernos, se cadra en Ciudad Real, por poñer un caso, saía máis barato.

O Pavillón da Bienal é un edificio no que collen quince rúas de por aí un cento de metros cheas de stands de librerías e editoras. Fálase de millón e medio de libros. Ademáis, varios espacios para conferencias, mesas redondas, espectáculos, restaurantes, bares, carriños de vendedores de auga de coco… Teño unha semana por diante para intentalo. Caso de que a cousa se poña mal, como bo galego consolareime papando un churrasco no negocio do tocaio.